Wednesday, June 20, 2012
Friday, June 15, 2012
China rama Missionary hratkhawkheng
Jonathan Goforth
Panlai
nun: Kum 1840 khan England ram atangin John Goforth-a te chhungkua chu
Canada-ah pem lutin Thorndale, Ontario-ah an inbengbel a. Pu John-a hian a
nupui Jane Bates-i nen fa 11 lai neiin a pasarihna chu Jonathan Goforth hi niin
February 10, 1859 khan Thorndale, Ontario-ah Jonathan-a hi a piang a ni.
Jonathan-a
nu leh pa te hi lonei mi niin an chhungkaw khawsak a harsa hle mai a, chutih
rual chuan a nu hi Pathian ring tlat mi leh a fate pawh Pathian lam hawia hruai
tum tlat, nu fel tak a ni. A nu hian a fate chu Bible chhiar leh a chhunga thu
awmte hrilhfiahin a zirtir thin a. Sam ziak te chu Jonathana hian a vawng bel hle
thin. Kum 7 mi a nihin an thenawm nuin Bible a present a, chu chu a chhiar
taima hle thin. Mahse hetih hunlai hian a la piangthar lo a, vanneihthlak takin
kum 18 a nih laiin Pastor pakhat Lachlan Cameron-a thusawi atangin a rilru a
siam a, Isua chu Lal leh chhandamtua pawmin a piangthar ta a ni.
Jonathan
Goforth-a hian Politician emaw Dan hremi (Lawyer) hlawhtling tak nih a tumruh
hle thin a, an kawmcharah chuan amahin thusawite a zir nasa thin hle. Mahse a
pain Robert Murray M’Cheyne lehkhabu ziak a chhiar tir chuan a nun chu a
thlakthleng chiang hle a, chu lehkhabu hmang chuan Pathianin a rawngbawl turin
a ko zawk niin a ngai hmiah mai a ni. Jonathan Goforth-a hi Presbyterian Church
of Canada member a ni a, a pianthar hnu atang hian rinna lamah a thang chak
hle. Robert Murray M’Cheyne-a lehkhabu ziak a chhiar zawh atang chuan kohhranah
tuina nasa tak a nei ta a, Sunday school zirtirtu te niin Bible tract sem chu
hna pawimawh takah a ngai a, Pathianni apiangin Biak in kawngka bulah lo dingin
Bible Tract chu mitin hnenah a sem thin a ni. Chutianga Bible Tract sem hna a
kalpui leh hnuah chuan a rawngbawl dan chu duhkhawp lovin an in atanga mel khat
vela hlaa school building hluiah chuan Sunday tlai inkhawm a buatsaih tan ta a.
Chu hmunah chuan chhungkhat laina hnai te nen inkhawmna hun hmang thinin a pa
lo pianthar theih nan nasa takin Pathian hnenah an tawngtai thin a , thla tam a
ral hnuah chuan a pa ngei pawh chu a piangthar ve ta nghe nghe a ni.
Jail tangte tana Angel
ELIZABETH FRY
Elizabeth Fry hi
Gurney Court, Norwich, Norfolk, England-ah May 21, 1780 khan a piang a, a pa hi
John Gurney niin Gurney Bank neitu pakhat a ni a, a nu Catherine ve thung hi
Barclays Bank neitu, Barclay chhungkua a mi a ni thung. Chungkaw khawsa thei
tak an ni a, an chhungkua hi Kristian inzawmkhawm pawl Religious Society of
Friends ‘Quaker’ pawla inhmang tak an ni. Elizabeth-i kum 12 mi lek a nih laiin
a nu hian a thihsan a. An unau zinga upa ber anih avangin a unaute leh
inchhungkhur enkawl chu naupangte anih lai atangin a kutah a awm a, a naute
pawh a enkawl puitling hle aniang a laizawnnu Louisa Gurney hi ziaktu lar tak
ni chhoin a nuta Joseph John Gurney hi Philanthropist lar tak a ni.
Elizabeth
Fry-i nu, Catherine-i hian zirna a ngai pawimawh em em a, mipa an ni emaw
hmeichhia an ni emaw, naupang chuan engkim thiam tura an zir a ngai a ni a ti
thin. Hetiang hian a fa te pawh a damchhungin a enkawl a, heivang hian
Elizabeth-i pawh hian a nu hnen atang hian thil hrang hrang a zirthiam a ni. Pi
Catherine-i hian damlo leh mirethei te a ngaipawimawh hle a, chutiang mite chu
hmun hrang hrang a mi a tlawh kual thin. Heng hunah te hian Elizabeth-i hian a
nu hi a zui ve reng thin a, hei hian tanpui ngaite tanpui leh a hnu zela a
rawngbawlnaah phurna nasa tak a pe a, chutih laiin kum 12 mi lek a nih laia a
nuin a thihsan pawh a tuar hle.
Wednesday, May 23, 2012
Tunlai khawvel hian thil buaipui lian tak mai a nei a, America ram atanga Mizoram thlengin he thil hian buaipui a hlawh mek a. Ngaihdan a in ang lo a, pawmdan a in ang hek lo. Chu chu tuna kan sawi tur Same Sex Marriage (Neih inang inneih/inkawp) hi a ni. Tam takin sual tawpkhawka an ngaih laiin ram thenkhatah chuan mawngkawhur puithiam te an nei a, chutiangin kan ramah ngei pawh Mawngkawhur an tam tawhin nihna zahpui hauh lova TV vela in lan ngam te pawh an tam a, nupa ang maia khawsa pawh sawi tur tam tak an awm ta.
He thuah hian inhnialna tawp thei lo a awm reng a, mipui an thuhmun fo thei lo tih thu tichiang tu tak a ni awm e. Tunhnaiah US President Barack Obama meuhin tunhmaa a pawm ngai loh Same Sex Marriage/Gay Marriage chu a rilru thlakin phalsak ni tawh se a duh thu a puang chhuak hluai mai a. Hei hi USA-a mawngkawhur nuai tam tak te vote a duh vang pawh ni fa hmiang, a elpui tur Mitt Romney-a’n a dodal tlat hek. He Obama thu chhuak hian Mawngkawhur ho a ti lawm a, khawlaiah te chhuakin lawmin an lam a. Chutih laiin he thu vek hian khawvel a barakhaih a, US president zinga a hmasa ber atan Barack Obama’n Same Sex Marriage phalsak mai a duh ta mai hian helam ngaihven lo tu te beng a verh a, keini pawhin tun tum chu helam hi i han thai lang ve teh ang.
Monday, May 21, 2012
GEORGE MULLER
Tawngtai mi leh Fahrahte PA
George Muller
George Muller hi Prussia rama
Halberstadt khaw kiang lawka Kroppenstaedt-ah September 27, 1805 khan a piang
a. Kum 1810-ah an khaw bul lawka Heimersleben khuaah pemin hetah hian a pa
chuan chhiahkhawn hna a thawk a ni.
Hetiang
hian sual mahse a pa hian Pathian thu zirtira Pathian rawngbawltu a nih theih a
beisei pui tlat a. Tichuan Muller-a chu kohhran sikul, Cathedral Classical
School, Halberstadt-ah a luh tir a, kum 10 mi anih atanga kum 16 anih thleng he
sikul-ah hian a zir a ni. Kohhran sikulah kaihhruaina tha tak dawngin zir mahse
a nunin hmasawnna a neih phah lova, a dan ngaite in mi hrang hrang a bum kual
a, naupang sual tak a ni.
Wednesday, May 16, 2012
DISTRICT
PARK SWIMMING POOL KAN ENKAWL DAN HI
- Gilbert Renthlei
Electric Veng, Lunglei
Mihring zingah hian tuichen
nuam tilo hi an vang hle awm e. Tui thiamin a thuk poh leh nuam an ti a, sang
tak tak atanga zuan thlak te, han in vawrhbin te, han liluh vang vang mai te,
tuidungchhir leh sakhi tui hleuh te, zangthal tuihleuh te chu a thiam tan chuan
nuam tak a ni reng a ni. Khawlum laia tui dai nuam tak maia han dive luh bawrh
tluka lum tihna hnawt kiang chiang a awm lo va, nuam fi fia tak a ni.
Amah Pu R. Saptawna’n kan
naupan laiin “Kei chu tui lai thiam ka ni,” a ti teh fo a. Enge Tui lai thiam
awmzia kan han zawh chuan a ni chuan, “Tui ka hleuh hian lan ka tumin ka pil a,
pil ka tumin ka lang zel thin. Chuvang chuan Tui lai thiam ka ni,” tiin min
chhang a, kan nui dar dar thin. Ni, Pu R. Saptawna anga tui thiam lo pawh hian
tui hleuh hi an lawm a, a pawn lai deuh, thawk buai lohna chinah tal in nem
khalh chungin an in chhek kal zut zut thin. Tui chen hi chu a nuam a ni.
Tuesday, May 8, 2012
US
PRESIDENTIAL ELECTION 2012
Khawvela ram
ropui ber tia chhal ngam USA chuan kum 5 dana an tih thin angin a vawi 57 na
atan an ram hruaitu lu ber President thlanna an nei leh dawn ta. Super Power US
President hi chu khawvelin a chung en a, khawvel roreltu ang maia thlir anih
avangin khawvelin he inthlan hi a ngaihven a, chuvangin keini pawhin Gospel
viau lem lo mahse hriatna tihzau belh nan kumin... a neih tur US Presidential
Election chungchang leh a candidate te i han bih zau dawn teh ang.
A hun: US Presidential Election hi
November thlaa Thawhlehni hmasa berah neih a ni thin. Hetia ‘Thawhlehni hmasa
ber’-ah kher USin inthlan a neih thin nachhan chu tun hma chuan zin veivahna
motor, rail, thlawhtheihna etc a la awm lo va, vote thlak tura Polling station
pan tur ten ke leh tawlailir hmanga an pan a ngaih si avang leh Kristian deuh
vek an nih bawk si avangin Pathianni an inkhawm phawt a, thawhtanniah vote
thlak turin an thawkchhuak a, thawhlehniah vote an thlak ta thin a ni. Hetianga
kum zali chuang liamtaa an lo tih thin hi kalpui zelin US chuan an ram
inthlanpui hi November thla thawhlehni hmasa berah an nei thin a, kumin pawh
hian November 6-ah inthlanpui hi an nei dawn a ni.
Thursday, May 3, 2012
Tunlai thalaite lawm
GRAFFITI ART
Mizo thalaite
zingah kutthemthiam leh Art lama sang tak tak tam tak an awm a. Eizawn nan em
chuan mipui lamin kan la hlut si lo. Paintings leh Artist te kutchhuak hian
mizo te zing mai nilo, khawvel hringmi zawng zawng zingah hian ngaihhlut a
hlawh a, kan pi leh pu te hlei hlei khan Art hi an ngaisang a, Civilization
ropui tak takah te art lama hmanlai mite lo san zia kan hmu thei awm e.
Art
chikhat zing ami painting hian medieval hunlai atanga vawiin thlengin ngaihhlut
a hlawh a. Brush hmanga ziak te, meihawl hmanga ziak te, chemte (Knife) hmanga
ziak te, spray (phuh) chi hmanga ziak te leh kawng chi dang tam tak a awm. Awle
tun tum chu khawthlang lama an uar em em, TV lama kan hmuh thin, bang cheiran
mawi tak tak, Graffiti Art chungchang hi i han bih thuak teh ang.
Khuanu kutchhuak ropui
NIAGARA FALLS
US leh Canada
inrinnah khuan Niagara lui-ah tuikhawhthla lian em em mai, Niagara Falls a awm
a. He Niagara Falls hi hmun thumah khawhthlain heng hmun thuma a khawhthlakna
te hi Horseshoe Falls, American Falls leh Bridal Veil Falls ti tein koh an ni.
History:
Historian te chuan Ice Age tawp lama North America khuh luk tu vur khawn
(glacier) lo tuiral ta Wisconsin Glaciation in North America-a tuipui lian tak
Great Lakes khu a siam niin an ngai a. He Great Lakes zinga tuipui pakhat Lake
Erie atang hian tui luangchhuak lehin
Lake Ontario-ah a in chhung lut leh a. He a luanchhuahna hi Niagara lui chu
niin Niagara Falls pawh he luiah hian a awm a ni.
Niagara
Falls hming Niagara hi helai hmuna lo cheng hmasa Indian Iroquois tawng
‘Onguiaahra’ tih atanga lakchhawn a ni a, chumi awmzia chu Strait ‘tuipui rek’
tihna a ni. He tuikhawhthla tlawhchhuaktu hmasa ber chu French mi Samuel de
Champlain kha niin an sawi a, a ni hian Canada ram leh a chhehvel a fan laiin
kum 1604 khan he hmun hi a tlawh chhuak niin sawi a ni. Hetih lai hian mi tam
tak chuan kum 1677-a he hmun tlawhchhuak tu Belgian Missionary, Louis Hennepin
kha niin an ngai bawk.
NBA KRISTIAN PLAYER
JEREMY LIN
Jeremy
Lin hi Taiwanese thlah niin Los Angeles-ah August 23, 1988 khan a piang a, a pa
chu Lin Gie Ming niin a nu hi Shirley Lin a ni. A nu leh pa te hi kum 1970 chho
vel khan Taiwan atangin US-ah an pem a, hmun hrang hranga awm kualin Jeremy
pawh hi Los Angeles-ah piang mahse a naupanlai hun a hmanna chu Facebook Office
pui ber awmna Palo Alto, San Francisco-ah a ni.
Basketball
Player ni tur hian san hi a pawimawh ve pakhat a, Jeremy Lin pawh hi Feet 6.3
laia sang a ni. Mak angreng takin a nu leh pa te hi chu Feet 5.6 ve ve a sang
chauh an ni lawi a, mahse a nu te chhung lam hi feet 6 hawl an awm thuau
avangin an ni lam hi a chhun niin a lang. Jeremy-a te unau hi mipa vek niin a
pa hian an khuaa YMCA Centre-ah a tet lai atangin Basketball khelh a zirtir
thin a, hei vang hian Jeremy pawhin Basketball-ah a tui phah hle. A nu Shirley
hian an khua Palo Alto-ah National Junior Basketball Programme kalpuiin a fapa
pawh hi a khelh tir ve a, a lehkha zir tibuai lo thei ang ber turin a fapa hi a
tuina lamah a kal tir a ni.
Pathian tana engkim pe phal
CT Studd
Khawvel pum huapa lar hi thil
harsa tak a ni a, kawng chi hnih a khawvel hriat hlawh phei hi chu mi tlemte
chauh an awm. Tuna a chanchin kan sawi tur C.T. Studd hi khawvelin Cricketer lar leh Missionary anih
angin a hria a, mi ropui tak a ni
Pianna: CT Studd hi December 2,
1860 khan Spratton, Northamptonshire, England-ah a lo piang a, a pa hi India
leh ramdanga Indigo (Ting) chingtu hlawhtling, sumdawng hausa tak Edward Studd
niin kum 1877 khan an chanchin kan lo ziak tawh DL Moody leh Ira D. Sankey te
inkawp rawngbawlna atanga piangthar a ni a, a pianthar atang hian a atchilh em
em sa pela ram vah leh sakawr intlansiak te chu bansan nghal hmakin Tidworth,
Wiltshire-a a in chu Kristian te’n a Pathian an pawl nan leh inkhawm nan a
hmang nghal a ni.
Hetianga
a pa Edward Studd a pianthara rawngbawlna lam ngawt maia a tui em em lai hian
CT Studd-a leh a nuta pahnih George leh Kynaston te chu Eton College-ah lehkha
zirin an awm bo va, a pain piangthar ve tura a duhna erawh chu an thinlung lam
chuan a hlat hle. Hetih lai hian a pa chuan a fapa te pathumin Krista an neih
theih nan bang lo va tawngtai sakin chu a tawngtaina chu Pathianin a chhansak
ta a. Kum 1878-a nipui chawlh an neih laiin Evangelist pakhat chu an chhungkaw
bula khawsaa thlarau lama intuaitharna neih pui turin an sawm a. Chu Evangelist
rawngbawlna kaltlang chuan CT Studd-a te unau chu an piangthar ve ta a, CT
Studd hian a pianthar chanchin hetiang hian a sawi-
“Evangelist-in
Pathian thutiam leh keimaha a tum te, min chhandam thu te chiang taka min hrilh
hnu chuan ka thing thi a, ‘Lalpa, ka lawm e’ ka ti a. Chu veleh hlimna leh
lawmna nasa tak chu ka thinlungah a lo awm ta a ni. Heta tang hian ‘Pianthar’
awmzia ka hre ta a, a hmaa engahmah ka lo ngaih loh ‘Bible’ chu ka tan engkima
engkim a lo ni ta,” tiin.
Sunday, April 15, 2012
ALYSSA LIES
(ka rilru a va khawih em!!)
(ka rilru a va khawih em!!)
Ka accident vanga khup pilh nuau leh hmun thum leka an thui ve avanga Sunday Sikul ka kai kim lo tur chu ka ui hle mai. Ka chhungte inkhawm turin an kal ta maw tihah Youtube lamah ka favourite country artist Alan Jackson-a video en loh ka neih takin tia ka keu kual dun dun lai chuan he video ‘Alyssa Lies’ tih hi recommended videos-ah a lo awm a. Ka han hawng a, mi zawng zawng deuhthawin an ngaihthlak hnuah ka ngaithla ta. Ka rilruah thu tam tak a sawi a, a video leh a lyrics pawhin thu a sawi.
He hla hi a satu country star Jason Michael Carroll-a’n a phuah a ni a, he hla phuah tur hian kum thum chhung a hmang a ni. He hla true story behchhana phuah a ni a, Carroll hian phuah chhuah harsa a tih em avangin (emotionally) a hla thu a ziah lai hian Migraines a neih phah hial a ni awm e. Chutianga harsa ti taka a phauh lai chuan kum thum hnuah a phuahchhuak ta a, October 17, 2006 khan released a ni a, Jason Michael Carroll-a album Waitin in the Country-ah dah a ni. US Billboard (Country Songs) ah 5 a hauh phain Hot 100 lamah erawh 58 na ani.
He hla behchhan hi a phuahtu Carroll-a fanu thiannu Alyssa chungchang a ni a. A fanu hian an sikulah thian thar Alyssa chu a tawng a, an in kawmngeih hle. Mahse he hmeichhe naupang, Alyssa hian tihbawrhban(abuse) a tawk thin hi a ni a. Amah khawihchhetu chuan sawichhuak lo tura a vaubeh tlat avangin a pawngsualna lama a hliam tawrh te chu hmeichhe naupang khawngaihthlak Alyssa-i chuan a sawichhuak ngam lova, chhuanlam dang a siam a, an zirtirtu te leh a zirlai pui lakah chuan thupin dawt a sawi thin a ni. Chutianga Alyssa-i chunga thil thleng chu a thiannu (Carroll-a fanu) chuan hrethiam lovin (Alyssa-i harsatna erawh a hriatpui a) a pa hnenah chuan engvanga Alyssa-i chuan dawtsawi thin nge anih tih a zawt ta.
Wednesday, April 11, 2012
Phillipines rama INKHENBEHNA
Hetih lai hian kum 1833 daih tawh khan Isua tuarna tawmpui tura inkhenbehna hi New Mexico-ah neih a lo ni tawh a. Hei hi inhremna ni lovin Isua tuarna tawmpui duh, mi inpe te chu Mexico khawpui New Mexico khaw daifema Iztapalapa khuaah khenbeh an lo ni tawh a, kohhran erawhin a dodal nasa hle thung. Tunlaia kan hriatlar em em leh TV lama kan hmuh lar ber chu kumtina Philippines rama Filipino Catholic te inkhenbeh thin, kum 1960 chho atanga an lo chin tawh hi a ni awm e. Hemi chungchang hi hriatchian chak kan awm nual bawk a, tun tum chu helam hi i han bih dawn teh ang.
Wednesday, March 28, 2012
Hringei te tana nun hlantu
JAMES CHALMERS
James Chalmers hi August 4, 1841 khan Scotland rama khaw te takte Ardrishaig-ah a piang a, a pa hi lung chher mi niin Kristian tha tak leh inkhawm peih em em mai a ni a, Chalmers hian a hnua a sawi danin ‘thli tleh lai a ni emaw, ruah leh vur sur lai a ni emaw, khaw that lai ani emaw a pa lakah chuan a in ang vek a, engmahin Biak ina a inkhawm a thulh tir ngailo va, min hruai tel ziah thin’ tiin a sawi thin. Chalmers hi a fapa mal neih chhun a nih avangin rinna lamah pawh a kaihruai tha hle.
Kum 7 mi anih laiin an chhungkua hi Inverary khuaah an pem a, hetah hian school a kal a, kum 13 anih thlengin lehkha a zir a ni. Hemi hnu hian Inverary khuaa dan hremi office-ah tirhkah hna thawkin a inhlawh ve thin. A naupan lai hian naupang harhvang tak leh huaisen tak, adventurous tak mai a ni a. Tui hleuh a thiamin ramhnuai leh tuifinriat velah a khawsa nasa hle a, khawvel zau zawk fan duhna a nei lian hle thin. A sikul kal lai hian insual a hrat thei hle a, a huaisen ber ni thinin tuia hleuh thiam bawk a, tui tlaa thi mai tur mi tam tak a chhanchhuak a, Lawngpu (Sailors) ten an duh thei hle. (Hei hi a hnua a rawngbawl zelna kawngah a tangkai hle a ni). A naupan lai ringawt pawh hian chanchin ngaihnawm tak tak a nei a, kan sawi vek seng lovang.
Missionary atana kohna: Kum 14 mi a nih laiin tumkhat chu Sunday School-ah an pastor Rev Gilbert Meikle chuan chanchinbu pakhata Fiji rama missionary pakhatin a thuziak a chhiar chhuak a. Chu thuziakah chuan Fiji rama hringei ho hnena Pathian ram thlen dan chanchin a inziak a ni. Pastorin chu lehkha a chhiar zawh chuan a tarmit kar atang mittui luang zung zung chungin “Vawin chawhnu inkhawm zingah hian mipa naupang nakin lawka missionary a kala Hringei ho hnena rawng la bawl tur in awm thei angem?” tiin sawmna a siam a. Chu sawmna chu Chalmers-a chuan a rilru a lo chhangin , Pathianin rem a tih chuan keimah ka kal ang,” a lo ti rilru a. Chumi tlai Sunday School bana an in pana a haw lai chuan a thu ngaihthlakin a rilru a hneh em avangin kawngsirah a thingthi a, Pathian hnenah a missionary atana pawm turin a dil ta a.
Mahse naupang mai a la nih avangin kal mai theih erawh a ni lo. Nikhua a lo rei a, tleirawl sual leh khawvel fan zau zel chakna chuan a rilru a lak pen nasat em avangin Sunday school kal pawh a thlahthlam tial tial a, an pastor leh amah hmangaih em em tu Mr Meikle pawh chu a pumpelh ta zak zak mai. Tleirawl sualna lamah a inhmang chho zel a, insual a hrat bawk si, a nun chu a buaichuar tak meuh ani tih amah pawhin a hai lo.
Hetianga nun buai chuar taka a awm lai hian amah hmangaiha duhsaktu Pastor Meikle chuan a nun atanga chhanchhuak turin Evangelist Mr Duncan nen chuan kawng an lo zawng ve mek bawk a, Isua hnena hruai let leh chu an tum hle a ni. Tichuan kum 1859 November thla khan an khuaah chuan Pastor Meikle-an Nothern Ireland atanga evangelist a chahchhuah hmangin Crusade huaihawt a ni a. Chutah chuan mi tihbuai tur zawngin Chalmers leh a thiante pawh an kal ve a. An va thlen chuan a thian hlui pakhat hian Bible lo pein Pathian thu ngaithla ve turin a lo ngen a. Midang tibuai ta lo chuan chumi zana sermon Thuuan 22:17 behchhana speaker sawi chu a ngaithla ta a. Chu sermon hmang chuan Pathianin Chalmers-a thinlungah nasa taka thu sawiin Chalmers chuan Pathian chhandamna lak ata a lo kalbo thui tawh zia te a inhmuchhuakin a beidawng hle a. Chu chu hriain a tuk atang chuan Pastor Meikle chuan Chalmers-a thinlung beidawng chhanchhuak turin a kawm ta a, chuta tang chuan Chalmers-a chuan piantharna tak tak a lo chang ta a ni.
Hetia a pianthar tak atang hian James Chalmers hi rawngbawlna kawngah a inhmang tan ta nghal a.Khawchhung hmun hrang hranga inkhawm te a huaihawtin a kaihruai thin a. Hei hian Missionary atana thu a lo intiam tawh chu a kaitho thar leh hle. Mahse Missionary-a kal tura a han inngaihtuah erawh chuan a rilru tibuaitu tam tak in a rawn chim thin a. An chhungkua an rethei si, lehkha a lo zir sang mang bawk si lo. Hei vang hian lehkha zir leh duhna pawh a neilian hman hle. Hetianga rilru buai taka a awm lai hian Pastor Meikle-a bawk chu amah tanpui turin a rawn lang leh a. Meikle chuan Chalmers-a chu Latin tawng zirtirin Glasgow City Mission zawm turin a kawhhmuh a, hei hi a chhan chu GCM hian a rawngbawl zelna turah a pui thei dawna a lan vang a ni.
Tichuan Glasgow City mission hnuaiah chuan Evangelist angin a thawk ve ta naw naw a. Hetianga a thawh lai hian tumkhat chu Samoa rama missionary furlough-a rawn haw George Turner-a nen intawngin George Turner hian London Missionary Society hnuaia Missionary hnaruak atana dil ve turin thurawn a pe a. London Missionary Society hnuaiah chuan missionary hnaruak chu dil vein lak ani ta a. Lak a nih hnu hian LMS chuan missionary atana Pathian thu (theology) zirturin Chesnut College ah an zirtir leh a ni. Chesnut atanga a zirchhuah hnu hian Highgate-ah Rev George Gill-a hnenah a rawngbawlna tur Rarotongan chanchin leh an tawng te a zir leh a ni.
Nupui a nei: Lehkha a zirlaia a ngaihzawng thin Miss Jane Hercus nen Oct 17, 1865 khan an innei a, Jane-i pawh hian Chalmers-a rawngbawlnaah a tuipuiin rilru leh tih takzetin rawng a bawl thin niin Chalmers-a hian a sawi. James Chalmers leh Jane-i te nupa hi an in hmangaih em em a, rawngbawlnaah pawh Chalmers-a hian a tui phah hle a ni. Hetia an inneih atanga ni hnih hnu maiah Chalmers-a chu ordained a ni ta a. Tichuan Pathian tana ram la tura kawng hrang hranga an inbuatsaih hnuin January 4, 1866 khan an rawngbawlna tur hmun chu II John Williams lawng hmangin an pan ta a ni
------------------------------------------------------------------------------------------
Tichuan May 20,1867 khan Chalmers-a te chuan Avarua, Rarotonga an thleng ta a. Hemi tuma lawng lian atanga lawngleng hmanga khawmuala a chuangte an phurh luh dawn chuan a hnam mi, lawngleng khalh tu chuan a hming a zawt a, a ni chuan ‘Chalmers’ tia a chhan hnuah a zawttu chuan ‘Tamate’ tiin a ko ta hlauh a. Chuta tang chuan a ram mi te chuan ‘Tamate’ tiin an ko hlen ta a ni.
Rarotonga a thlen atang hian an tawng a zir ta nghal char char a, thiam pawh a thiam chak viau. Chutih lai erawh chuan Rarotonga ram chu Kristianna in a lo luah hneh tawh em avang chuan mak a ti viau a, mahse chung Kristian te chu eirukna thinlung leh nun dahlauin a eichhe nasa em em a, chumi siam tha tur chuan hnathawh tur tam tak a awm tih a hre nghal a ni.
Rarotonga rama Kristian nun tlachhe tawh tak siam tha tura a thawh hmasak ber chu zu do a ni. He ramah hian zuin hi sualah an ngaih loh bakah an rui tawng thei em em a, chu chuan sual hrang hrang a hring chhuak ani tih hriain huaisen takin a do a, a tirah chuan sawt in lang lo mahse zuin mi te chuan an zah phah hle. Hnim buk kara zu in khawm te hi a va phawk a, an zu a leih buak tir vek a, tichuan Pathian thu a hrilh zui ta thin a ni. Hemi rual hian Chalmers hian Pathian rawngbawl tura inpe te chher hriamna hmun (institution) Rarotonga-ah hian a enkawl bawk a. Heta a zirlaite rilruah hian an ram chhehvela ramthim palhdarha chanchin tha puan darh duhna Chalmers-a hian a tuh nghet hle. Hei bakah hian Chanchin tha puandarhna atan English in chanchinbu a siam bawk a, Rarotonga ram mi te hian English an hriatthiam deuh nual avangin he chanchinbu hian a thawh hlawk hle a, rawngbawlnaah a pui nasa hle. Rarotonga-ah hian kum 10 chuang a thawk hman a ni.
Hringei zingah: Hetianga Rarotonga rama rawng a bawl lai hian a rawngbawl dan duhkhawp lovin Rarotonga bul lawka Pacific tuifinriata thliarkar pakhat New Guinea thliarkara hring ei ho hnena Chanchin Tha hril duhna chuan a rilru a luahkhat tlat mai a. “Isua Krista leh a Kraws ka hnaih poh leh heng hringei ho hi hmaichhana hmuh a Chanchin Tha hrilh hi ka chak zual thin,” tiin a sawi hial a ni. Mihring pangngaiina hringei ho an tenna leh an hlauhna tak chu James Chalmers-a tan chuan amah hip tu a ni ve thung a. Tichuan amah tirtu London Missionary Society chuan Kum 1877 May thla khan furlough-a haw theihna hun an pe a, furlough-a haw ta lo chuan a nupui nen chuan New Guinea lam chu an pan ta daih mai a ni.
New guinea hi Great Britain let thum laia lian a ni a, hriat a la hlawh loin a ram mi te an kawlhsen a, hringei ho awmna a ni. Sakhaw mumal an nei lo a, ramhuai hnathawh hlauhna leh mihring thlarau thihtheihtawh loh rinna chu an sakhua ber a ni mai. Khawsik leh natna hrang hrang te hi enkawl an tum lo a, Malaria a tam em em a, heng avanga mi an thih chuan a ramhuai hnathawh niin an ngai hmiah mai a ni. He rama missionary te tana kawng lo satkaw tu Rev W.G. Lewis chuan, “Hringei awmkhawmna a ni a, tupawh mai hi rukru leh mi dawheh an nivek mai. An chhuan ber chu an tatoo hi a ni a, tatoo nei tur chuan mihring thisen chhuah ngei nih a ngai,” tiin hetih hunlaia New Guinea ram mite chungchang a sawi.
Tichuan Chalmers te nupa chuan New Guinea chu panin Port Moresby-ah October 22,1877 khan an thleng a, Suau-ah an Mission Station hmasa ber an din ta a ni. An thlen hlim hian James Chalmers chuan thi, savun kawnghren, puan etc chu anmahni ringhlel em em tu a ram mi te thian a siam nan a present a, an lo ngaina phian aniang an lal chuan Mission station an sak chhung hian Chalmers te hi a inah a lo mikhual nghe nghe a ni. An inbun fel atang hian hna an thawk nasa hle a, a ram mi te lehkha zirtir hna chu a nupui pi Chalmers-i’n a thawk a, chutih laiin James Chalmers ve thung chuan Pathian thu hrilhin inkhawm te a huaihawt a. An hlawhtling chho hle. Piangthar inti apiang chu nasa takin an enkawl zui a, danglamna nasa tak nei te chauh fimkhur takin Chalmers-a chuan a Baptist ta thin a ni.
New Guinea-a hringei ho hi an la mawl em em a, khabe ruh leh mihring ruhro an awrh hnuang a, khawvel mihring dang zawng zawng hi hringei vek turah an ngai mai. James Chalmers-a te nupa in chawhmeh atana sa tin(can) an ken te chu mihring sa ni turah an ngai mai zel. Tumkhat chu Chalmers-a’n hringei zing ami piangthar tawh pakhat hnenah beram leh kel sa tui a tih leh tih loh a zawt a, chu hringei chuan tui a tih loh thu sawiin mihring sa tui a tih leh tih loh a zawh leh chuan chu pa chuan a hmui te chap chap pahin ‘Tui tak a ni’ tiin a chhang niin Chalmers-a hian a sawi.
Tum khat chu Chalmers-a rawngbawla a zinchhuahna hmun pakhatah nu pakhat hian an pa thi tawh ruang chu haichhuakin a thenawmte nen ruai theh nan an lo hmang a, tum khat leh phei chu hringei ho hian an ruai thehnaah an sawm ve a, chumi tum chuan Chalmers-a nupui Jane-i chu chawhmeh atan mihring hnute an chhawp hnur mai a ni. Hetiang chanchin maksak leh rapawm tak tak hi an tawng tam hle. Jane-i hi nu ropui tak pakhat a ni ve hrim a, a pasalin rawngbawla hmun hrang hrang a zin changte hian amahin in a lo nghak a, rawngbawl hna chu hringei hnam kawlhsen tak zingah a lo kalpui ve thin a, Chalmers-a rawngbawlna ti hlawhtlingtu pawimawh tak a ni.
Hetianga chawlh pawh awm lek lova rawngbawl hna nasa taka an thawh lai hian a taksa chauh em avangin Chalmers-a nupui Jane-i chu natna hrang hrangin a tlakbuak a. In enkawl turinFebruary 20, 1879 khan Sydney a pan a, hetih chhung hian Chalmers-a chuan rawngbawl hna a lo thawk chhunzawm ngar ngar a. Jane-i hi Sydney-ah hian a natna tuar chhuak zo lo vin a thi ta a, hei hi a hnu fe a lehkha a hmuh hnu chauhah Chalmers-a hian a hre ve chauh a ni. Hetianga a rawngbawlpui leh a hmangaih em em a nupuiin a thihsan tih a hriat hian a ruk tak chuan Chalmers-a hian a tuar ve hle. Mahse chu lehkha a chhiar zawh chuan pachang takin, “Ka lungngaihna zawng zawng te Krista tana thawk chung zelin ka phum bo ang, ka nupui hi a kiangah a awm si a,” a la ti thei hial a ni.
------------------------------------------------------------------------------------------------
New Guinea-ah hian James Chalmers-a hmaah Missionary thenkhat chu lo lut ve tawh bawk mahse hna tak tak thawk a, a ram lairil luhchilhtu ber chu Chalmers-a hi a ni awm e. Heng hringei hnam zinga rawngbawl tur hian an duhzawng hrang hrang pein thianah a siam hmasa phawt thin a, hringei ho duh em em Tomahawk (hreite) leh sa sah chemte te chu Britain atangin heng hringei ho thiana siam nan hian thahnem tak a chah lut hial a ni. Hetianga nasa taka rawng abawlna hi Pathian pawhin mal a sawm a, kum 1878-ah chuan ramhuai biakna zualpui (Reign of Hethenism) chu tih reh niin kum 1882-ah phei kha chuan mihring sa an hem hminna thuk te, mihring sa hmanga ruai theh te, mihring luruh ro inkhawl siak te chu a rawngbawlna hmuna mi te chuan an bansan fel ta niin Chalmers-a hian a record a ni.
Hetianga Hringei hnam hoin Pathian lam an lo hawi hnu hian inkhawm nan ahma a ramhuai an lo biak thinna hmun te chu an hmang ta a, heng an Biak in ah te hian mihring sa an ei tawh te leh ramsa luruh ro tam tak chu banga tar thutin a chhuat te chu mihring thisen luanna hmun a ni bawk a, a tliang hun mai a ni. Hetianga Chalmers-a’n Hringei hnam ho thiana siama Kristiana a inleh tir avang hian British sawrkarin helai thliarkar ho a awp tan hlim pawh khan Chalmers-a hi a tangkai hle a, thuneitu lam pawhin an zah hle.
Vawi tam tak amah tirtu London Missionary Society-in Furlough-a haw turin an ko thin a, mahse hna a tam em avangin furlough-a haw a a hna chawlhsan chu a ui hle thin. Mahse kum 1886 khan lohtheihlohna avangin furlough-a a hawn zak a tul ta a, hemi tuma a haw hian London-ah a kal a ngaisangtu a ngahin London tlawhtu missionary ngaihhlut ber pawl a tling awm e. Hemi tuma chawlh a hman lai hian W. Wyatt Gill nena an ziah ‘Work and Adventure in New Guinea 1877-1885 leh ‘Adventures in New Guinea’ lehkhabu te a tichhuak a. Tin, a nupui hmasa Jane-i thiannu Sarah Eliza Harrison nen intawngin a ni nen hian kum 1888 khan an innei a. Sarah pawh hian a rawngbawlna hmunah zui ve nghalin New Guinea-ah an let leh a, New Guinea khawthlang lamah an rawngbawlna zauhin Motumotu thliarkarah an insawn a, heta tang hian hringei dang, chanchin tha la hrelo te hnenah hma a lak zauh lehzual theih phah a ni. Chalmers-a nupui pahnihna Sarah-i pawh hian Chalmers-a rawngbawlna hi a tuipui hle a, a khawhar a hnemin a rawngbawlpui tangkai tak a ni.
Chalmers hian a nupui pahnihna nen hian kawng hrang hrangin rawngbawl hna an chhunzawm a, kum 13 liamtaa rawng an lo bawl tawhna Rarotonga chu tlawh lehin hemi tum hian mitinin an lo lawm a, rual u deuh te phei chu an mittui te a tla hial a ni. Kum 1891-ah Port Moresby-ah an inkulh leh a, Chalmers chuan heta tang hian hmung hrang hrangah rawngbawlin a zinchhuak thin a ni. Hetianga a zinchhuah hlan te hian Sarah-i hian an in lamah a rammi an chhawr te nen rawngbawl hna a lo chhunzawm thin a ni.
Fly River-ah: Furlough-a a haw hma khan New Guinea ramchhunga hmun hlauhawm ber leh rapthlak, a rammi te pawhin an tlawhpawh ngam loh leh Chanchin tha la thlen lohna hringei tam tak la awmna hmun Fly River dung chu tlawh chhuah tumna lian tak a nei a. A let leh hnu hian a rammi a chhawrte chu rawngbawl hna thawk turin he lui kam hmun hrang hrangah hian a dah a. Tum dang ang bawkin Tomahawk (hreite), Vaihlo leh bungrua eng eng emaw chu heng lai hmuna hringei te thiana siam nan a sem leh a, hei hian hemi tuma a rawngbawlnaah pawh hian kori a tuin, mi tam tak Krista hnenah a hruai theih phah a, a hnuah phei chuan New Guinea-a Biak in tha ber pawh dinna hmun niin Torres Straits Mission chu a rammi te hian an din ta hial a ni.
Kum 1900 khan Daru Island-a an awm laiin Chalmers-a hi a nupui pahnihna Sarah chuan a thihsan leh a, Sarah hi a thih hma hian thla 14 zet khumbetin a damlo a ni. Hemi tum pawh hian a hma ang bawkin Chalmers-a hian a chunga thilthleng chu ‘a tana tha tura Pathian remruatnaaa’ a ngai leh hmiah mai a, New Guinea ram chu a hriselloh em avanga amah pawhin a tuar ve mai hlauin haw mai tura ngenna te pawh Scotland lam atangin adawng a, mahse chung an ngenna te chu chhangin “Ka chhehvelah hringei tam tak Krista la hre lo an awm a, ka nupui thihna hian he ka rawngbawl hna atang hian min chawlh tr thei lo a ni,” a la ti fan a, mahse vanneihthlak takin a rawngbawl hna pui turin Rev. Oliver F. Tomkins chuan a rawn zawm hlauh mai a, ani nen hian hringei ho hnena rawngbawl hna chu an thawk chhunzawm ta a ni.
NATHAN MORRIS & BAY REVIVAL
Tun tum chu request kan dawn angin speaker naupang tak leh Pathian hman em em Nathan Morris leh a rawngbawlna Bay Revival chungchang han bih chiang dawn ila. Nathan Morris-a chanchin kan luhchilh hmain Bay Revival chungchang tlem i han thlir thuak teh ang.
Bay Revival: Thlarau Thianghlim harhthar lehna Church of His Presence kohhran, Daphne khua, Alabama USA atanga July 2010 atanga intan kha Bay Revival tiin hriat a ni. He Bay Revival lo intanna hi kum 1995 atanga 2000 inkara Brownsville Revival nen khan inkungkaihin an sawi thin. Kha Brownsville Revival-a speaker John Kilpatrick khan Brownsville a chhuahsan hnu khan Daphne, Alabama-a Church of his Presence kohhran chu a enkawl chhunzawm a. Tichuan he Church of his Presence in kum 2010-a Daphne Civic Centre-a Open the Heavens Conference an neih tumin Nathan Morris hi thusawitu pakhat a ni a, Pathianin Nathan Morris chu nasa taka hmangin harhna he kohhran atang hian a chhuak ta a, US hmun hrang hrang leh Foreign atang te pawhin chu harhthar lehna chu an chhim ta sup sup mai a ni.
Hetianga he conference chhimtu mipui an lo punkhawm tam tak zelah chuan conference neihna hmun Daphne Civic Centre chuan a dawl zo ta lova, tichuan DCC atangin mipui tam zawk dawl thei Mobile Convention Centre, Alabama-ah an insawn leh ta a, heta tang hian he crusade hi an neihna hmun Mobile Bay hmingchawiin ‘The Bay of the Holy Spirit Revival’ (Bay Revival) tiin koh a ni ta a ni. Mobile khuaa harhthar lehna crusade hian April 2011 thlengin a awh a, tichuan April 15, 2011 atang khan US ramchhung hmun hrang hrangah Bay Revival chu neih chhunzawm a ni ta a ni.
He Bay Revival hmingthanna leh mipuiin an bawh em em nachhan chu tihdam rawngbawlna hi a ni awm e. Pathianin he revival-a speaker pahnih Nathan Morris leh John Kilpatrick te kaltlang hian mi tam tak he crusade chhimtu te natna a tidam a. Chung programme chu a video-in internet lamah pekchhuah a ni a, khawvelin a ngaihven ta hle. Hei vang hian an rawngbawlna chu mipui tam zawkin an chhim a, helaiah pawh kan en lar em em GOD TV pawhin khawvel mipui tam zawk hmuh theih turin a phochhuak hial a ni.
He Bay Revival hian a tum ber chu a chhimtu mipuite nun thianghlim nen Isua Krista hnena hruai kir leh a ni. Kum engemawzat ruihtheihthil lo addict tawh Nathan Morris chuan a nun hlui tehkhinin mipuite chu Pathian hnena kir leh turin a fuih thin a, thusawitu pakhat zawk John Kilpatrick chuan kohhrana harhthar lehna chungchang Brownsville Revival atanga a tawn hriat atangin a sawi thin thung. John Kilpatrick hian “Harhthar lehna (Revival) hi chhandam tawh te tan a ni lo, sualin a awh buai mek te chhanchhuak tura kohhranin ke a penna hi harhtharlehna hnathawh langsar tak a ni,” tiin a sawi thin.
Kum 18 a tlin chhoh hnu chuan sap ho tihdan angin a nu leh pa te hnen atangin England chhimlamah hmeichhe pakhat nen an awm hrang a, mipat hmeichhiatna leh ruihtheihthil a tlan a ni ber mai. Pathian a hlat hle a, chuti chung chuan a nu leh pa te chuan Nathan-a thinlungah inchhira inlamleta piantharna a chan theih nan bang lovin an lo tawngtai thung thin. Hetih hunlaia harhtharna thleng Brownsville Revival video te chu a lo en ve tur atan an thawn thin a, mahse a luhlul a chhuah avangin a enduh lo der thin.
Chutih lai chuan Pathianin Nathana chu a bo rei phal lovin a thinlungah hna a thawk ta a. Nathan-a pawh chuan luhlul a chhuah laklawh avanga Brownsville Revival sermon video chu enduh lo mahse a rukin a en thin a, chu chuan a thinlungah nasa taka thu sawiin kum 22 mi a nih laiin zankhat chu Brownsville Revival CD en a tumlaiin Pathianin a rawn khawih ta. A khur a, a tap bawk a, a sual hrang hrang te chu a hmu a, inchhir taka awmin Pathian chuan a thinlung nasa takin a khawih a ni. Electric man ang maiin a awm a, chhuatah a tlu thlawrh a, a ngawlveina leh khawvel suala a tanna lak atang chuan Pathianin a chhanchhuak ta a ni.
Hemi tum hian Nathan hi zel angin a awm a, chutianga a awm lai chuan Pathianin Nathana hnenah chuan “Hnathawh tur pawimawh tak mai ka nei. Mahse vawiin niah hian ka sawmna che hi chhang lova i kal bo anih chuan ka ko leh ngai tawh lo ang che, vawiin niah hian i pa tawngtaina ka chhang a ni,” tiin a sawi a. Hemi hnua a harh leh atang hian Nathana rilruah ‘vawin hi chhandamna ni chu a ni’ thi thu hi a ri ta tlut tlut mai a. Tichuan a rilru siamin a ngawlvei te Isua chakna ringin a bansan a, a pa kohhranah rawngbawlna a nei tan ta a ni.
Hetianga rawngbawlna a neih chhoh takah hian Pathianin Nathana chu a hmang nasa hle mai. A thusawi rawngbawlna chu Thlarau Thianghlimin chenchilhin mi tam tak rilru a hneh a, tihdam rawngbawlna Pathianin a pek hmangin a rawngbawlna chhimtu zinga bengngawng te, mitdelte chuan damna an chang ta. A rawngbawlna chuan hriat a hlawh chho ta hle a, UK hmun hrang hrang atangin an pankhawm ta ruih ruih mai a ni.
Hetianga rawngbawl chung hian kum 2006 khan Nathan Morris hian pawl pakhat Shake the Nations chu a din a, he pawl hian South Yorkshire, UK-ah hmunpui an nei. Africa, India leh USA-ah te rawngbawl tura sawm anih angin a kal zel a, America rama rawng a bawl atang hian khawvel hriat a hlawh chho ta a ni. Nathan Morris hian nikum 2011 khan USA-ah Rachel Morris nen an innei a, tunah hian hmun hrang hrangah rawngbawlna a la nei mek zel a ni.
Subscribe to:
Posts (Atom)

